Wie de haven van Werkendam binnenvaart, ziet geen overslagkranen, maar drukbezette werven en gespecialiseerde maritieme maakbedrijven. Vrijwel ieder binnenvaartschip dat in Nederland wordt gebouwd, bevat wel een component uit Werkendam. “Wij zitten in de haarvaten van de Nederlandse maritieme industrie”, zegt Jacco de Waal van De Waal Machinefabriek.

De Waal is van de vierde generatie in het bijna negentig jaar oude familiebedrijf. Samen met Marco Hoogendoorn van Holland Shipyards Group en William Hakkers van waterbouwer Hakkers spreekt hij over de kracht en de uitdagingen van de haven.

Zichtbaarheid en slagkracht
In de haven van Werkendam zetten zo’n vijftig bedrijven zich samen in voor verduurzaming van de scheepvaart en de energietransitie. Het maritieme cluster is van groot belang voor de lokale en regionale werkgelegenheid. Veel van deze bedrijven zijn familiebedrijven die al vele jaren een vaste plek hebben in de Werkendamse haven. Zij ontwerpen, bouwen en onderhouden schepen voor de zee- en kustvaart, binnenvaart, pleziervaart, offshore, werk- en baggerschepen en zijn verenigd in Werkendam Maritime Industries (WMI). De WMI is opgericht in 2014, maar de samenwerking gaat veel verder terug. “In de keten werken we hier al decennialang samen”, zegt Hoogendoorn. “Natuurlijk zijn er concullega’s, maar we zoeken elkaar op en vullen elkaar aan. Iedereen heeft hier zijn eigen boterham.” Volgens De Waal zit de meerwaarde van het cluster vooral in zichtbaarheid en slagkracht. “Als cluster staan we samen sterker richting potentiële opdrachtgevers en in samenwerking met de overheid.”

Nabijheid van kennis en capaciteit
Wat het cluster in Werkendam uniek maakt, is de samenwerking tussen verschillende bedrijven voor één en dezelfde opdrachtgever. Wanneer een schip in de haven van Werkendam aanmeert, stappen verschillende gespecialiseerde bedrijven in om het vaartuig klaar te maken voor de toekomst. De één richt zich bijvoorbeeld op een volledig nieuw interieur, terwijl de ander moderne en duurzame stuurmachines verzorgt. Voor Hakkers, de vijfde generatie in het 150 jaar oude familiebedrijf in waterbouw en staalbouw, zit de kracht ook in de nabijheid van kennis en capaciteit. “We kunnen hier vrijwel alles inkopen of laten maken wat we nodig hebben.” 

Het verduurzamen van de scheepvaart staat hoog op de agenda van de ondernemers in Werkendam. “We zitten wel in verschillende stadia van verduurzaming”, zegt Hoogendoorn. Op bedrijfsniveau gebeurt er volgens De Waal al veel. “Het eerste schip op waterstof kwam hier vandaan. Allerlei toeleveranciers ontwikkelen duurzame oplossingen. Dat straalt ook af op het cluster.”

Plannen voor een derde haven
Tegelijkertijd knelt de ruimte in het drukke Werkendam. “We komen op een punt dat Werkendam te klein begint te worden”, zegt Hakkers. “Dan moet je keuzes maken: breid je elders uit of blijf je hier? Wij proberen hier te blijven vanwege de goede samenwerking met andere bedrijven.” Hoogendoorn vult aan: “De meeste ondernemers willen hier blijven, vanwege de kracht van het cluster.” Om groei mogelijk te maken, komt er een insteekhaven en liggen er plannen voor een derde haven. De besluitvorming vergt tijd. “Er speelt bijvoorbeeld de discussie of Werkendam een werkhaven is of ook een lighaven”, zegt De Waal. “Afbouwplaatsen en ligplaatsen raken elkaar; je hebt elkaar nodig, maar de ruimte in de haven is beperkt.”

‹‹ Als cluster sta je samen sterker richting potentiële opdrachtgevers en in samenwerking met de overheid ››

Verschillende stadia
Naast ruimte is personeel ook in de Werkendamse haven een structurele uitdaging. De bedrijven werken samen met de gemeente en kennisinstellingen om de aantrekkingskracht van het maritieme cluster in Werkendam op leerlingen, studenten en werknemers te vergroten. Zo brengen verschillende scholen een bezoek aan de haven. “Het is een manier om jongeren kennis te laten maken met de maritieme industrie”, zegt Hoogendoorn. “Soms horen we van nieuwe medewerkers dat ze hier als kind rondliepen en getriggerd werden. Het is een zaak van de lange adem.”

Hoogendoorn, tot slot: “Wel of niet uitbreiden is een keuze. Geen uitbreiding betekent dat bedrijven elders ruimte zoeken. Dat zou vanwege de unieke samenwerking zonde zijn. Er liggen hier nog volop kansen die we graag benutten.” Over de onderlinge samenwerking en de samenwerking met de gemeente zijn de drie eensgezind. Hakkers: “We zitten op een goed niveau. Het belangrijkste is dat vast te houden.” De Waal besluit: “Samen zetten we de schouders eronder, dat deden we al en blijven we zeker doen!”.

Ook een interessante samenwerking aangegaan?
Laat het ons weten via redactie@metaalunie.nl.